Debaty sejmoweXII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie finansowania działalności Spółdzielni Spożywców ˝Społem˝ oraz merytorycznej i prawnej zasadności ustanowienia zarządu komisarycznego w Banku ˝Społem˝ SA w Warszawie

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji pana posła Andrzeja Leppera w sprawie finansowania działalności Spółdzielni Spożywców ˝Społem˝ oraz merytorycznej i prawnej zasadności ustanowienia zarządu komisarycznego w Banku Społem SA w Warszawie, przesłanej pismem nr SPS-0202-681/02, uprzejmie przedstawiam następujące stanowisko.    W dniu 15 marca 2001 r. Komisja Nadzoru Bankowego na podstawie art. 142 ust. 3 ustawy Prawo bankowe wobec osiąganych niestabilnych wyników finansowych oraz groźby wystąpienia straty bilansowej zobowiązała Bank Społem SA w Warszawie do wszczęcia procesu naprawczego i opracowania programu postępowania naprawczego. W okresie 11 miesięcy, tj. od daty zobowiązania do wszczęcia procesu naprawczego do daty ustanowienia zarządu komisarycznego, Zarząd Banku Społem SA przedstawił pięć wersji programu postępowania naprawczego, jednakże żadna z nich nie spełniała wymogów stawianych tego typu opracowaniom. W związku z tym faktem Komisja Nadzoru Bankowego prowadziła z bankiem korespondencję, wskazując główne obszary i sprawy, na które zarząd powinien zwrócić szczególną uwagę, konstruując program postępowania naprawczego. Niestety uwagi komisji nie zostały przez bank uwzględnione, co świadczyło, że nie identyfikuje on podstawowych zagrożeń i obszarów podwyższonego ryzyka w swojej działalności.    Zastrzeżenia Komisji Nadzoru Bankowego wzbudził ponadto fakt, iż na działalność banku miały znaczący wpływ powiązane ze sobą podmioty i osoby, które bez zgody wymaganej art. 25 ustawy Prawo bankowe dysponowały 40-procentowym pakietem akcji banku. Bank ten posiadał 14-osobową Radę Nadzorczą, w skład której wchodziło:    - 5 osób, które powiązane były ze spółdzielczością,    - 6 osób, które reprezentowały akcjonariuszy, którzy nie uzyskali zgody Komisji Nadzoru Bankowego na wykonywanie praw z nabytych akcji,    - 3 osoby niezwiązane z żadną grupą właścicielską, w tym poseł na Sejm RP pan Dariusz Grabowski.    Rada Nadzorcza dodatkowo podejmowała inne działania z naruszeniem przepisów Kodeksu spółek handlowych i postanowień statutu banku, co wpływało destabilizująco na proces zarządzania bankiem.    Bank Społem SA posiadał również niestabilny zarząd w związku z tym, iż w 2001 r. Rada Nadzorcza czterokrotnie dokonywała zmian w jego składzie, naruszając jednocześnie art. 22 ust. 3 ustawy Prawo bankowe, który stanowi, iż ˝powołanie 2 członków zarządu banku, w tym prezesa, następuje za zgodą Komisji Nadzoru Bankowego. Z wnioskiem o wyrażenie zgody występuje rada nadzorcza˝. Żadna z osób, której Rada Nadzorcza powierzyła pełnienie funkcji w zarządzie banku, nie posiadała wymaganej ustawą Prawo bankowe zgody Komisji Nadzoru Bankowego na wykonywanie tej funkcji, w związku z czym nie można się zgodzić ze stwierdzeniem zawartym w interpelacji pana posła Andrzeja Leppera, że zarząd funkcjonujący w Banku Społem SA działał legalnie.    Zastrzeżenia Komisji Nadzoru Bankowego budził także znaczący wpływ na działalność i zarządzanie bankiem osób i podmiotów, które nie uzyskały zgody komisji na wykonywanie praw z akcji stanowiących łącznie 40% wszystkich akcji banku. Komisja, badając wiarygodność tej grupy inwestorów, stwierdziła także, iż środki na opłacenie objętych przez te podmioty akcji banku pochodziły z kredytu zaciągniętego w innych banku, co naruszało art. 25 ust. 3 w obowiązującym wówczas brzmieniu ustawy Prawo bankowe.    Komisja Nadzoru Bankowego otrzymywała jednocześnie w trybie niejawnym od generalnego inspektora kontroli skarbowej i Urzędu Ochrony Państwa niepokojące informacje na temat tej grupy oraz braku jej wiarygodności. Na podstawie analizy treści pism z UOP i GIKS stwierdzić należało, iż podmioty te stanowiły dodatkowe ryzyko dla stabilnej i bezpiecznej działalności banku. Informacje te zostały również wzięte pod uwagę w trakcie podejmowania przez Komisję Nadzoru Bankowego decyzji o ustanowieniu zarządu komisarycznego.    W kwestii dotyczącej sytuacji finansowej Banku Społem SA należy wskazać, iż w 2001 r. ponosił on stratę bilansową w poszczególnych okresach sprawozdawczych, co świadczyło, iż podejmowane przez bank działania naprawcze były nieskuteczne. Na podstawie analizy sprawozdawczości banku oraz wyników inspekcji przeprowadzonej przez Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego stwierdzono niepokojące zjawiska zachodzące w banku, które powodowały dodatkowe obciążenie wyniku finansowego oraz wskazywały bezspornie na wadliwe nim zarządzanie. Zaniepokojenie budziły w szczególności działania i nieprawidłowości występujące w banku, które dotyczyły:    - dokonywania transakcji o podwyższonym ryzyku, w tym także z podmiotami z grupy akcjonariuszy, którzy nie uzyskali zezwolenia Komisji Nadzoru Bankowego w trybie art. 25 ustawy Prawo bankowe,    - nieprzestrzegania przez bank przepisów dotyczących badania zdolności kredytowej klientów,    - stosowania niezgodnej z obowiązującymi przepisami klasyfikacji części należności kredytowych oraz nieprawidłowego ustalania poziomu rezerw celowych,    - stosowania przez bank niewystarczających zabezpieczeń oraz dokonywania niewłaściwej oceny zabezpieczeń kredytów,    - obniżania się jakości portfela kredytowego,    - nadmiernych kosztów działalności, wskaźnik kosztów określany w stosunku do średnich aktywów netto banku był dwukrotnie wyższy niż średnia tego wskaźnika liczona dla sektora bankowego,    - zbyt rozbudowanej i nieprawidłowej struktury organizacyjnej w stosunku do prowadzonej przez bank skali działalności, co powodowało, iż na 51 osób zatrudnionych w centrali (nie uwzględniając zarządu) 24 osoby zatrudnione były na stanowiskach kierowniczych; jednocześnie poszczególne jednostki organizacyjne nie posiadały jasno określonych zadań, kompetencji i zakresu odpowiedzialności,    - braku kontroli ewidencji i wykorzystania majątku trwałego i obrotowego, co wręcz świadczy o braku gospodarności.    Powyższe świadczyło bezspornie, iż zarząd banku nie zastosował się do zobowiązania Komisji Nadzoru Bankowego i nie wszczął w marcu 2001 r. postępowania naprawczego. Zastrzeżenia budziła również sprawozdawczość banku. Wobec skali nieprawidłowości występujących w banku istniały poważne wątpliwości, czy wykazany na koniec 2001 r. zysk netto w kwocie 202 tys. zł został ustalony w sposób prawidłowy i rzetelny, tym bardziej iż w trzech kwartałach 2001 r. bank wykazywał straty netto ze swojej działalności, a mianowicie:    - za 1 kwartał w wysokości 445,69 tys. zł,    - za II kwartał w kwocie 821,42 tys. zł,    - za III kwartał w kwocie 114,73 tys. zł.    Informuję uprzejmie pana marszałka, iż aktualnie w Banku Społem SA, zgodnie z przepisami prawa, prowadzona jest przez biegłego rewidenta weryfikacja sprawozdania finansowego za 2001 r., która zostanie zakończona w końcu marca br. Wówczas to będzie można stwierdzić, czy bank spełnia wszystkie wymogi określone w ustawie Prawo bankowe, w tym również w zakresie minimalnego poziomu funduszy własnych.    Z ustaleń zarządu komisarycznego oraz audytora przeprowadzającego badania rocznego sprawozdania finansowego w banku wynika konieczność dokonania znaczących korekt wyniku finansowego. Zgodnie z tymi ustaleniami wynik finansowy brutto obniży się do straty w wysokości co najmniej 5,4 mln zł.    Wszystkie wyżej wskazane okoliczności oraz negatywna ocena założeń i propozycji działań w przedstawionych przez bank pięciu wersjach programu postępowania naprawczego były powodem podjęcia przez Komisję Nadzoru Bankowego decyzji o ustanowieniu w Banku Społem SA zarządu komisarycznego, zgodnie z art. 145 ust. 1 ustawy Prawo bankowe.    Podejmując taką decyzję, komisja stwierdziła, iż zaistniały wszystkie przesłanki wyszczególnione w ustawie dla podjęcia takiego działania, aby zapobiec dalszej destabilizacji banku, co doprowadziłoby wprost do jego upadłości. W przypadku upadłości tego banku narażeni zostaliby na straty nie tylko jego klienci, ale także akcjonariusze, w tym z kręgu spółdzielczości spożywców.    Biorąc pod uwagę wyżej przedstawione fakty, nie można również uznać za zasadne stwierdzenia zawartego w interpelacji pana posła Andrzeja Leppera, iż przyczyną ustanowienia zarządu komisarycznego w Banku Społem SA był zamiar odcięcia Spółdzielni Spożywców ˝Społem˝ od źródła finansowania. W tym zakresie należy wziąć pod uwagę strukturę podmiotową kredytobiorców Banku Społem SA, z której wynika, iż:    - 63% wartości portfela kredytowego banku stanowiły kredyty detaliczne i ratalne,    - 16% wartości portfela kredytowego stanowiły kredyty dla sektora spółdzielczego,    - 12% wartości portfela kredytowego stanowiły kredyty dla przedsiębiorstw i spółek prywatnych,    - 5% wartości portfela kredytowego stanowiły kredyty dla przedsiębiorców indywidualnych,    - 4% wartości portfela kredytowego stanowiły kredyty dla przedsiębiorstw bankowych.    Dodatkowo należy wskazać, iż ustanowienie zarządu komisarycznego w żadnym przypadku nie wpłynęło na sposób i jakość prowadzonej obecnie przez bank obsługi jego klientów.    Informuję również pana marszałka, iż w związku z przedstawioną wyżej sytuacją Banku Społem SA zarząd komisaryczny nie podjął żadnych decyzji wstrzymujących uruchomienie lub wypłatę kredytów dla spółdzielni. O zaufaniu klientów banku do działań Komisji Nadzoru Bankowego oraz zarządu komisarycznego w tym zakresie świadczy fakt przyrostu kwot depozytów zgromadzonych na rachunkach bankowych, w tym także na rachunkach spółdzielni.    Wydaje się również, iż nie można zgodzić się z zawartą w interpelacji tezą, jakoby Komisja Nadzoru Bankowego doprowadziła do przejęcia przez zagranicznych inwestorów ok. 80% polskiego sektora bankowego. Prywatyzację banków państwowych, właściwy dobór inwestorów strategicznych przeprowadził ich właściciel - skarb państwa. Zadbał on o to, aby banki pozyskały inwestorów stabilnych i wiarygodnych, posiadających międzynarodowe ratingii. Inwestorzy ci nie tylko dokapitalizowali banki, ale także zapewnili im dostęp do nowych technologii i infrastruktury bankowej. Wiarygodność tych inwestorów jest miarą stabilności i bezpieczeństwa nie tylko poszczególnych banków, ale również całego polskiego sektora bankowego.    Również krajowi właściciele banków prywatnych mają, stosownie do obowiązującego porządku prawnego, pełną swobodę dysponowania swoją własnością. Komisja Nadzoru Bankowego nie może w drodze nakazu bądź zakazu wydanego decyzją administracyjną wpływać na suwerenne decyzje właścicieli, którzy zdecydowali się na sprzedaż posiadanych pakietów akcji.    Należy także zwrócić uwagę na obowiązujące przepisy prawa. Stosownie do art. 25 ust. 3 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu, które obowiązywało do 6 stycznia 2002 r., ˝Komisja Nadzoru Bankowego mogła odmówić wydania zezwolenia na nabycie akcji banku, jeżeli osoba zamierzająca nabyć akcje lub prawa z akcji nie dawała rękojmi prowadzenia spraw banku w sposób należycie zabezpieczający interesy jego klientów albo gdy środki przeznaczone na nabycie akcji lub praw z akcji pochodziły z pożyczki lub kredytu, lub źródeł nieudokumentowanych˝. Natomiast obecnie obowiązujący przepis prawa dotyczący tego samego zagadnienia w art. 25 ust. 5 ustawy Prawo bankowe stanowi, że ˝Komisja Nadzoru Bankowego może odmówić udzielenia zezwolenia, jeżeli wpływ osoby zamierzającej objąć lub nabyć akcje może okazać się niekorzystny dla ostrożnego i stabilnego zarządzania bankiem lub gdy środki przeznaczone na nabycie akcji pochodzą z pożyczki, kredytu lub źródeł nieudokumentowanych, lub gdy przepisy prawa obowiązujące w miejscu siedziby lub zamieszkania tej osoby uniemożliwiają Komisji Nadzoru Bankowego wykonywanie efektywnego nadzoru˝. Wskazać należy także, iż Komisja Nadzoru Bankowego podejmowała ingerencję wyłącznie w przypadku banków znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji, grożącej praktycznie upadłością banku i stratami zarówno dla klientów detalicznych, jak i podmiotów gospodarczych.    Odnosząc się do podniesionej w interpelacji pana posła Andrzeja Leppera sytuacji sektora bankowości spółdzielczej w Polsce - zdaniem ministra finansów - uznać należy, iż aktywnie uczestniczące w procesach gospodarczych i wspieraniu rozwoju rynków lokalnych, banki spółdzielcze postrzegane są jako instytucje wzbudzające zaufanie i gwarantujące bepieczeństwo podjęcia z nimi współpracy.    W latach 1997-2001 banki spółdzielcze przeszły poważne przemiany. W ich wyniku umocniła się pozycja rynkowa tych banków, poprawiło bezpieczeństwo działania, głównie dzięki intensywnemu w niektórych latach procesowi konsolidacji. Straty z lat ubiegłych na koniec 1997 r. wystąpiły w 242 bankach na kwotę 121,0 mln zł. Na koniec 2001 r. straty takie wystąpiły tylko w 8 bankach na kwotę 5,1 mln zł. Współczynnik wypłacalności poniżej ustawowo określonego minimum 8% wykazywało na koniec 1997 r. 156 banków, a na koniec 2001 r. tylko 10 banków, które realizują programy postępowania naprawczego.    Wskazane dane świadczą o skuteczności działań banków spółdzielczych nakierowanych na poprawę ich sytuacji kapitałowej. Działania te wspomagane były również różnymi formami pomocy, w tym ze strony rządu, Narodowego Banku Polskiego oraz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.    Podkreślenia wymaga również fakt zwiększania się udziału i znaczenia banków spółdzielczych w sektorze bankowym. Na koniec 2001 r. aktywa banków spółdzielczych stanowiły 4,5% wartości aktywów sektora. W stosunku do grudnia 2000 r. udział ten zwiększył się o 0,3 punktu procentowego. W 2001 r. banki spółdzielcze zwiększyły swój udział w rynku depozytów o 0,4 punktu procentowego i na koniec 2001 r. posiadały 5,6-procentowy udział w sektorze bankowym. W odniesieniu do kredytów ich udział na koniec 2001 r. wynosił 5,8% i w stosunku do końca 2000 r. udział ten wzrósł również o 0,4 punktu procentowego. Posiadając wyższe kapitały, banki spółdzielcze oferują klientom coraz szerszy pakiet produktów bankowych, skutecznie konkurując z bankami komercyjnymi. Ich bezwzględnym atutem jest znajomość rynku, na którym prowadzą działalność. Posiadana przez banki spółdzielcze znajomość rynku lokalnego i własnych klientów powoduje, iż na koniec 2001 r. banki te posiadały trzykrotnie niższy poziom należności zagrożonych w swoim portfelu; banki spółdzielcze - 6,1%, natomiast banki spółki akcyjne - 18,3%.    W załączeniu uprzejmie przesyłam aktualną informację o ogólnej i finansowej sytuacji sektora bankowości spółdzielczej w Polsce.*)    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jacek Bartkiewicz    Warszawa, dnia 14 marca 2002 r.