Debaty sejmoweXII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przestrzegania przez organy władzy publicznej praw osób niepełnosprawnych w Polsce

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na przesłaną przy piśmie z dnia 22 marca 2002 r. znak SPS-0202-970/02 interpelację z dnia 11 marca 2002 r. posłów Marka Kuchcińskiego, Przemysława Gosiewskiego i Krzysztofa Jurgiela w sprawie przestrzegania przez organy władzy publicznej praw osób niepełnosprawnych, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w porozumieniu z ministrem infrastruktury, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:    1. Celem nowelizacji ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (DzU nr 54, poz. 254, z późn. zm.), wprowadzonej w życie 31 stycznia 2002 r., było zmniejszenie wydatków z budżetu państwa oraz ograniczenie nadużyć popełnianych przez przewoźników przy realizacji ulg ustawowych (szczególnie przejazdów bezpłatnych, przy których istniała możliwość drukowania biletów bez wykonywania przewozu pasażerów), a w efekcie również zmniejszenie wydatków ponoszonych na dofinansowanie uprawnionych przewoźników kolejowych i autobusowych z tytułu obowiązku stosowania ulg.    W wyniku nowelizacji ustawy nie został zmieniony krąg osób uprawnionych do ulg, natomiast zniesiono uprawnienia do bezpłatnych przejazdów, zmniejszono wysokość ulg, jak również ograniczono możliwość korzystania z ulgowych przejazdów do 2 klasy pociągów oraz autobusów komunikacji zwykłej.    Znowelizowane przepisy ustawy w sposób istotny wpłynęły na sytuację materialną osób niepełnosprawnych i ich rodzin, o czym świadczyły liczne listy wpływające do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej i Ministerstwa Infrastruktury od stowarzyszeń i różnych instytucji sprawujących opiekę nad dziećmi niepełnosprawnymi, od ich rodziców, a także od dorosłych osób niepełnosprawnych. Dlatego też - z inicjatywy pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych - podjęte zostały, przy współpracy z Ministerstwem Infrastruktury, prace nad nowelizacją przedmiotowej ustawy, mającą na celu zwiększenie zakresu i wysokości ulg dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej i ich rodziców lub opiekunów oraz osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i ich opiekunów.    Projekt nowelizacji zakłada m.in. objęcie 78% ulgą przejazdów dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz ich rodziców i opiekunów wszystkimi rodzajami pociągów w komunikacji krajowej oraz środkami publicznego transportu zbiorowego autobusowego (z wyjątkiem autobusów ekspresowych). Opiekunowie dorosłych osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji uzyskają uprawnienie do ulgi w przejazdach kolejowych w wysokości 95%.    W projekcie założono również podwyższenie z 37% do 49% ulgi przysługującej osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w pociągach osobowych oraz autobusowego w komunikacji zwykłej. Podwyższenie ulgi podyktowane jest z jednej strony ponadprzeciętną koniecznością korzystania przez te osoby z usług, m.in. ośrodków zdrowia, przychodni, szpitali, ośrodków rehabilitacyjnych, a z drugiej strony sytuacją materialną tego środowiska.    Konsekwencją tych zmian jest przywrócenie jednostkom samorządu terytorialnego możliwości zakupu u przewoźnika biletów uprawniających do ulgowych przejazdów (zgodnie z obowiązkami nałożonymi na samorządy przez ustawę o systemie oświaty). Zakresem ustawy zostały objęte przejazdy osób niepełnosprawnych komunikacją kolejową pociągami EuroCity i InterCity w komunikacji krajowej, m.in. z uwagi na to, że jako nieliczne w PKP posiadają wagony dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Analogiczna zmiana w zakresie komunikacji autobusowej wynika natomiast z potrzeby zapewnienia osobom niepełnosprawnym rzeczywistej możliwości korzystania z przyznanych ulg, czego nie gwarantuje ograniczenie możliwości korzystania z ulg tylko w komunikacji autobusowej zwykłej, która co do zasady ma charakter lokalny.    Projekt ustawy został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 9 kwietnia br., a w dniu 12 kwietnia br. wpłynął do Sejmu RP.    2. Niewątpliwie konieczne jest wprowadzanie rozwiązań prawnych, które przyczynią się do poprawy sytuacji osób niepełnosprawnych. Jednakże sam fakt przyjęcia stosownych ustaw czy aktów prawnych o innej randze - bez zapewnienia środków finansowych potrzebnych na realizację zawartych w nich zapisów - nie wpłynie na poprawę warunków życia tych osób, a co więcej powodować będzie ogromne niezadowolenie społeczne. Niestety, w obecnej sytuacji budżetu państwa i budżetów samorządów terenowych, nie jest możliwe zagwarantowanie środków w takiej wysokości, by pozwoliły na pełne zaspokojenie potrzeb osób niepełnosprawnych. Pragnę podkreślić, że mam świadomość trudności, na jakie osoby te napotykają w życiu codziennym (zarówno w sferze społecznej, jak i zawodowej), oraz konieczności ponoszenia zwiększonych nakładów finansowych związanych z rehabilitacją, leczeniem, edukacją. Dlatego też, w miarę możliwości budżetowych, podejmowane będą działania mające na celu wyrównywanie szans osób niepełnosprawnych, m.in. poprzez wdrażanie różnego rodzaju rozwiązań sprzyjających poprawie ich warunków bytowych.    3. Rokrocznie malejące wpływy Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych również nie pozwalają na finansowanie wszystkich inicjatyw podejmowanych przez organizacje pozarządowe działające na rzecz osób niepełnosprawnych. Przy powyższym należy także zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2002 r. (na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy (...) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (...) - DzU nr 154, poz. 1792) nastąpiła dalsza decentralizacja zadań i środków funduszu na szczebel samorządów terytorialnych, a w szczególności powiatowych. Ponieważ to właśnie władze lokalne mają najlepszą wiedzę o sytuacji na terenie swojego działania, a także o potrzebach osób niepełnosprawnych, rozwiązanie takie w konsekwencji powinno ułatwić tym osobom dostęp do uzyskania pomocy w zaspokajaniu najpilniejszych potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności. Pierwszy etap decentralizacji nastąpił w 1999 r.    Wysokość środków przekazywanych przez PFRON samorządom powiatowym na realizację zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych ustalana była na podstawie wzorów algorytmu określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1999 r. w sprawie algorytmu podziału środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na realizację określonych zadań jednostek samorządu terytorialnego oraz sposobu przedstawiania sprawozdań o wykorzystaniu tych środków (DzU nr 8, poz. 73). Od 2002 r. środki funduszu przekazywane będą na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych jednostkom samorządu terytorialnego (DzU nr 23, poz. 223). Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 31 marca br. Natomiast, zgodnie z postanowieniem art. 35a ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zadania, na które przeznacza się środki PFRON (przekazane na podstawie algorytmu), określa w formie uchwały rada powiatu.    4. Niezależnie od powyższego organizacje pozarządowe zrzeszające osoby niepełnosprawne lub działające na ich rzecz otrzymywały i nadal otrzymują ze środków PFRON znaczącą pomoc finansową na realizację ich zadań statutowych. Pomoc ta realizowana jest zarówno na podstawie rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 13 stycznia 1999 r. w sprawie zlecania przez Państwowych Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym oraz jednostkom samorządu terytorialnego zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej (DzU nr 7, poz. 58), jak również w ramach programu ˝Partner˝ - mającego na celu wspieranie zadań realizowanych przez organizacje działające na rzecz osób niepełnosprawnych oraz zapewnienie:    - ciągłości wykonywania zadań z zakresu rehabilitacji społecznej i zawodowej poprzez zapewnienie środków finansowych na ich realizację w trybie wieloletnim,    - efektywnego planowania i wdrażania nowych zadań adekwatnych do wciąż rosnących potrzeb osób niepełnosprawnych.    Przedstawiając powyższe, pragnę zapewnić pana marszałka, że rząd nie jest obojętny na problemy osób niepełnosprawnych i będzie podejmował starania, by sytuacja tych osób poprawiła się.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Jolanta Banach    Warszawa, dnia 17 kwietnia 2002 r.